Yaşlandıkça beyin hücrelerimizin kaçınılmaz olarak azaldığı ve bilişsel gerilemenin kaçınılmaz olduğu düşünülür. Ancak Nature dergisinde yayınlanan çığır açıcı yeni bir araştırma, 80 yaş ve üzerinde olmasına rağmen 20-30 yaş daha genç birinin zihinsel keskinliğine sahip olan “Süper Yaşlılar” (SuperAgers) sayesinde bu algıyı tamamen değiştirdi.
Araştırmaya göre, bu olağanüstü beyinler yaşlandıkça küçülmek yerine aksine daha aktif hale geliyor ve beyin hücrelerini yenileyebiliyor.
Araştırma Ne Ortaya Çıkardı?
Illinois Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden bilim insanları; hafızası kusursuz genç yetişkinleri, sağlıklı yaşlıları, 80 yaş üstü Süper Yaşlıları, erken demans hastalarını ve Alzheimer hastalarını içeren 5 farklı gruptan bağışlanmış beyin örneklerini inceledi. Tek hücreli RNA dizileme (single-cell sequencing) teknolojisi kullanılarak yaklaşık 356.000 hücre detayı incelendi.
Araştırma sonucunda elde edilen en büyük bulgular şunlar oldu:
- İki Kat Fazla Nörogenez (Hücre Üretimi): Süper Yaşlıların öğrenme ve hafızadan sorumlu hipokampüs bölgesinde, sağlıklı yaşlılara kıyasla yaklaşık iki kat daha fazla beyin hücresi bulundu.
- Gelişmekte Olan Nöronlar: Bu özel beyinlerde, tam teşekküllü nöronlara dönüşmek üzere olan genç kök hücrelerin (nöroblastlar) ve olgunlaşmamış hücrelerin oranının çok daha yüksek olduğu görüldü.
- Alzheimer Hastalarında Durum: Erken bilişsel gerileme gösterenlerin beyinlerinde çok az nörogenez görülürken, Alzheimer hastalarının hipokampüsünde hiç yeni nöron izine rastlanmadı.
- Hücresel Savunma Mekanizması: Süper Yaşlıların beyinlerindeki destekleyici hücreler (astrositler), nöronal hayatta kalmayı sağlayan genleri aktif tutarken; Alzheimer hastalarında bu genlerin tamamen kapandığı tespit edildi.
Süper Yaşlı (SuperAger) Olmak Mümkün mü?
Uzmanlar, bu olağanüstü durumun ardında genetik faktörlerin yanı sıra yaşam tarzının da büyük rol oynadığını belirtiyor. MemorialCare Medical Group’tan Dr. Dung Trinh, istisnai yaşlanmanın yalnızca Alzheimer patolojisinden kaçınmakla ilgili olmadığını, aynı zamanda beynin plastiklik (esneklik) ve onarım kapasitesini korumakla ilgili olduğunu vurguluyor.
Her ne kadar genetik önemli bir etken olsa da, hipokampüsü aktif tutan şu faktörler bilişsel dayanıklılığı artırabiliyor:
- Düzenli fiziksel egzersiz yapmak
- Sosyal ve zihinsel olarak aktif kalmak
- Vasküler (damar) sağlığı korumak
- Bağışıklık sistemini destekleyen alışkanlıklar edinmek
Araştırmanın baş yazarından Ahmed Disouky, “Kamuoyu için en heyecan verici olan şey, bu çalışmanın yaşlanan beynin sabit olmadığını ve düşüşe mahkum olmadığını göstermesidir” diyerek umut aşıladı.
